aarde

aarde

Culturele en etnische diversiteit wordt wel gezien als iets wat de samenleving kracht geeft. Op vele manieren is verkondigd dat verschillen ons sterker maken.

Robert Putnam, gevierd Amerikaans socioloog (onder andere vanwege zijn boek ‘Bowling alone’), adviseur van de regeringen van Clinton en Bush en de Amerikaanse goeroe op het gebied van de multiculturele samenleving, heeft onderzocht of deze opvatting klopt.

De resultaten van zijn onderzoek, waarbij 30.000 mensen over heel Amerika werden ondervraagd, worden daar nu druk besproken. De resultaten van zijn onderzoek bevestigen de gangbare opvattingen niet, maar laat zien dat etnische en culturele diversiteit het weefsel van de samenleving ernstig beschadigt en dat massale immigratie eerder een bedreiging voor de samenleving vormt dan een winst. Hoe hoger de diversiteit, des te lager het maatschappelijk kapitaal. In omgevingen met minder diversiteit is het maatschappelijk kapitaal groter en het leven prettiger.

In steden en regio’s met een grote diversiteit blijkt de samenleving te verkommeren. Zijn studie naar burgerlijke betrokkenheid toont aan dat naarmate de diversiteit groter is, die betrokkenheid afneemt. Dit blijkt onder meer uit: lagere deelname aan verkiezingen, geringer aantal vrijwilligers, lagere bijdragen aan charitatieve instellingen, afname van deelname aan buurt- en wijkprojecten, veel minder vertouwen in de buren (zelfs als die dezelfde afkomst hebben), en al helemaal minder vertrouwen in de overheid, politieke leiders en plannen voor hervorming. In situaties met grote diversiteit trekken mensen zich terug.

Een en ander leidt tot de pregnante vraag hoe met de bedreiging van deze sociale veranderingen moet worden omgegaan. Diversiteit maakt, zo blijkt, dat mensen zich niet op hun gemak voelen en zich terugtrekken. Dominante theorieën over de multiculturele samenleving blijken onjuist, gezien de bevindingen van Putnam.

Er is één verwarrende uitkomst die de naam van de ‘diversiteitsparadox’ heeft gekregen. Op universiteiten en in de staven van geglobaliseerde ondernemingen blijkt diversiteit te werken als een stimulans voor de creativiteit. Deze paradox verklaart met terugwerkende kracht de succesvolle bijdrage aan de ‘gouden eeuw’ door joodse handelaren die Zuid-Europa waren ontvlucht.
Een andere conclusie die door de diversiteitsparadox gewettigd lijkt, is het dat vooral hoger opgeleiden zijn die positief staan tegenover de multiculturaliteit. Het drama dat zij veroorzaken ligt in het feit dat de projectie van hun eigen ervaringen op de samenleving niet geldig blijkt te zijn.

Robert Putnam zelf was eigenlijk het meest verbaasd over de uitkomst van het onderzoek dat al in 2001 is verricht. Hij heeft de resultaten nu pas gepubliceerd omdat hij zich er eerst van wilde vergewissen of de voor hem onverwachte uitkomst kon zijn veroorzaakt door fouten in het onderzoek. Als ideoloog van de multiculturele samenleving heeft hij zelf verdere studie verricht naar onderzoeken met een hoopgevender uitkomst, maar heeft die niet gevonden. Integendeel, kleinschaliger onderzoek wijst allemaal in dezelfde richting schrijft hij: ‘diversiteit creëert huismussen die steeds minder te bewegen zijn tot participatie en de rug keren naar anderen en de samenleving’. Deze bevinding verdient nader onderzoek. Gangbare verklaringen als xenofobie, lijken niet meer gewettigd. Wellicht overschrijdt een te grote diversiteit gewoon de gemiddelde menselijke draagkracht.

De schokgolven die de uitkomsten van het onderzoek in Amerika hebben teweeggebracht, zullen ook Europa wel bereiken. Het is de vraag of het onderzoek rechtstreeks naar de Europese samenlevingen kan worden vertaald. Mijn verwachting is dat het bijvoorbeeld voor Nederland een vergelijkbare uitkomst zal opleveren. Je hoeft geen professionele trendwatcher te zijn om vast te stellen dat ook hier veel mensen zich ongemakkelijk voelen bij de diversiteit en dat de participatie en het vertrouwen afnemen. De groeiende aanhang voor Wilders is daar een signaal van.

Putnams onderzoek is een slag voor de multiculturele samenleving en voor de mensen die daar nog in geloven. Een voorlopige conclusie zou moeten zijn dat immigratie moet worden beperkt, dat concentraties van diversiteit moeten worden tegengegaan en dat voor de langere termijn integratie de enige beleidsoptie is.
De tijd lijkt aangebroken om multiculturaliteit, als beleidsbeginsel, definitief naar Utopia te verbannen.

Peter Louter.