Het christendom en de wetenschap

Gebruikersavatar
xplosive
Berichten: 6678
Lid geworden op: Do Jun 30, 2011 11:18 pm

Het christendom en de wetenschap

Berichtdoor xplosive » Di Okt 04, 2016 5:33 pm

Op Geloof & Wetenschap staat het artikel Moderne wetenschap drinkt uit de beker van de theologie.

Dat artikel luidt als volgt :

Geschreven door Stefan Paas | 27 september 2016

‘Heeft theologie ooit iets opgeleverd voor de wetenschap?’ Als ik zo’n vraag lees of hoor, is mijn primaire reactie dat het een verkeerde vraag is. Net zoiets als: ‘Heeft politiek ooit iets betekend voor cultuur?’. Te groot, te vaag, en daardoor niet interessant. Maar toch, als we iets preciezer kijken, valt het op dat de moderne westerse wetenschap is ontstaan in een door het christendom gestempelde wereld.

Moderne wetenschapshistorici hebben korte metten gemaakt met de mythe (die je soms nog op het internet tegenkomt) dat er na de Grieken een langdurig zwart gat is geweest (namelijk: de christelijke cultuur), waarna het licht pas weer aanbrak rond de geboorte van Darwin. Gedurende de middeleeuwen ging de ontwikkeling van de wetenschap gewoon door en kerk en christendom hebben daarbij geregeld een stimulerende rol gespeeld.

Verbeelding
Anders dan de bekende ‘conflict-these’ waar wil hebben met haar tot vervelens toe uitgemolken Galilei-casus, is de ontwikkeling van de moderne wetenschap vaak geholpen door het geloof. Religie opent de verbeelding; zij maakt dingen voorstelbaar en onderzoekbaar die eerst niet eens overwogen werden. Denk bijvoorbeeld aan de gedachte dat het heelal een begin zou kunnen hebben. De Grieken (en talloze culturen met hen) konden zich daar niets bij voorstellen. Maar de Bijbel spreekt over een geschapen heelal en de vroege kerkvaders benadrukten dat het heelal daarom niet eeuwig was. Het moest ooit begonnen zijn. Hier ging een deur open naar nieuwe theorie.

Een ander voorbeeld is uiteraard het ontstaan van de universiteiten in Europa; die werden allemaal opgericht door de kerk en eeuwenlang was de kerk de voornaamste sponsor van wetenschap. Als we nog concreter gaan kijken, zijn er allerlei concrete historische situaties of levensgeschiedenissen waarin theologie iets opleverde voor de wetenschap. Ik noem er hier twee.

Etienne Tempier
Het eerste voorbeeld is het besluit van de bisschop van Parijs, Etienne Tempier (gest. 1279), om bepaalde leerstellingen uit de filosofie van Aristoteles (toen bijzonder populair) te verbieden, omdat zij naar zijn idee in conflict kwamen met de Bijbel. Wat was het probleem? De toepassing van Aristoteles’ ideeën op wetenschappelijk onderzoek leidde tot de gedachte dat God door allerlei wetmatigheden beperkt zou zijn bij het scheppen van de wereld. God kon onmogelijk het universum in een rechte lijn laten bewegen, hij kon niet verschillende universa tegelijk scheppen, of theoretische eigenschappen laten bestaan zonder subject waar die eigenschappen bij horen. Dit soort zaken werden logisch onmogelijk geacht binnen een Aristotelisch denkraam. Tempier achtte dit in strijd met Gods soevereiniteit en almacht. Naar zijn idee kon God alles maken wat niet innerlijk tegenstrijdig is, en dus ook een wereld die in strijd is met de principes van Aristotelische metafysica en wetenschap. Of desnoods een multiversum.

Verschillende historici hebben erop gewezen dat dit besluit van Tempier van groot belang is geweest voor de ontwikkeling van de moderne wetenschap. Tempier bevrijdde in feite het natuurwetenschappelijk onderzoek van de dogmatische grondhouding dat je sommige dingen niet hoeft te onderzoeken, omdat ze bij voorbaat (a priori) onmogelijk zijn. Dankzij de theologische notie van Gods almacht werd een verbeeldingsruimte geopend waarin in principe niets onmogelijk is, en waarin dus alles onderzoekbaar is.

Michael Faraday
Waar het voorbeeld van Tempier laat zien hoe christelijke dogmatiek en institutionele politiek soms de wetenschap vooruit hebben geholpen, geldt ook op individueel niveau dat de christelijke overtuiging van een wetenschapper zijn of haar verbeelding op gang helpt. Een bekend voorbeeld is Michael Faraday (1791-1867), de uitvinder van de theorie van elektromagnetische velden (en van vele andere zaken).

Faraday groeide op binnen een kleine christelijke groepering die buitengewoon veel nadruk legde op onderlinge liefde en de noodzaak van verbondenheid. Uit zijn geschriften blijkt meer dan voldoende hoe Faraday bij de vorming van zijn wetenschappelijk denken geïnspireerd werd door zijn geloof. Een van zijn belangrijkste theologische uitgangspunten was zijn geloof in de schepping als een organisch samenhangend stelsel, dat constant ‘bezield’ (van energie voorzien) wordt door Gods kracht. Zijn wetenschappelijk werk vertoont, volgens analisten van zijn geschriften, duidelijk sporen van deze theologische intuïties. Dit is bijvoorbeeld zo waar hij spreekt over het ‘behoud van kracht’ (daarmee een voorschot nemend op Joule’s en Kelvins latere ontdekkingen) en de consistentie van de natuur. Sommigen menen zelfs dat zijn mijmeringen over de goddelijke drie-eenheid hem uiteindelijk het eureka-moment bezorgden waardoor hij zijn veldentheorie kon opstellen: de werkelijkheid als een samenhangend en toch afzonderlijk beschrijfbaar stelsel van energievelden.

Ten slotte
Het zijn maar twee voorbeelden. Ze laten zien dat de relatie tussen theologie en wetenschap (uiteraard) nooit direct is, alsof theologie erop uit zou zijn natuurkundige wetten op te stellen of chemische experimenten te doen. Maar wetenschap ontstaat nooit in een vacuüm: de hele sociaal-culturele en religieuze context doet mee. In de zoektocht naar een verklaring waarom moderne wetenschap juist kon ontstaan in een cultuurruimte die door het christendom gestempeld is, geven zulke voorbeelden genoeg stof tot overdenken.
Gun jezelf wat je een ander toewenst     islam = de hel op aarde voor mens en dier
                                                                    koran = handboek voor criminelen
Moslimlanden bewijzen dagelijks: meer islam = meer verkrachte mensenrechten

Gebruikersavatar
xplosive
Berichten: 6678
Lid geworden op: Do Jun 30, 2011 11:18 pm

Re: Het christendom en de wetenschap

Berichtdoor xplosive » Di Okt 04, 2016 5:37 pm

Op bovenstaand artikel wordt door ene Bart Klink op 30 september 2016 in een reactie daaronder als volgt gereageerd :

Beste Stefan,

In je poging de mythe te ontkrachten dat de christelijke Middeleeuwen de wetenschap gehinderd hebben, lijk je zelf met een nieuwe mythe te komen: dat de moderne wetenshap is ontstaan door het christendom. Noah Efron bespreekt deze mythe in de bundel 'Galileo Goes to Jail and Other Myths about Science and Religion' van Ronald Numbers (Harvard UP, 2010).

Je schrijft: “Religie opent de verbeelding; zij maakt dingen voorstelbaar en onderzoekbaar die eerst niet eens overwogen werden.” Religie kan dat, maar daartoe kan ook filosofie dienen. Ruim vóór het christendom gingen de oude Grieken al van mythos naar logos, van een religieus wereldbeeld gedomineerd door goden naar een rationeel wereldbeeld gedomineerd door elementen en principes/wetten (Thales, Empedocles, Anaximandros, Anaximenes, Herakleitos, Demokritos). Denk ook aan Hippokrates, die voor o.a. epilepsie een natuurlijke verklaring zocht in plaats van een bovennatuurlijke, in tegenstelling tot het NT. De oude Grieken deden geen experimenten in de moderne zin, maar deden wel veel empirisch onderzoek. Aristoteles ontleedde dieren, Eratosthenes wist vrij nauwkeurig de diameter van de aarde te bepalen, Herophilos onderzocht o.a. de hersenen en naar Archimedes' ontdekking is nog steeds een natuurkundige wet genoemd. Dit zijn slechts enkele bekende voorbeelden; er zijn gemakkelijk nog meer voorbeelden te geven. Dit kun je allemaal wetenschappers avant la lettre noemen, want ze onderzochten de natuur op een systematische en experimentele manier. En het waren geen christenen.

Vervolgens schrijf je: “Denk bijvoorbeeld aan de gedachte dat het heelal een begin zou kunnen hebben. De Grieken (en talloze culturen met hen) konden zich daar niets bij voorstellen. Maar de Bijbel spreekt over een geschapen heelal en de vroege kerkvaders benadrukten dat het heelal daarom niet eeuwig was.” De idee van ‘creatio ex nihilo’ vind je niet in Genesis (mogelijk wel in 2 Mak.) en is een latere ontwikkeling die pas ontstaan is na veel theologische/filosofische discussie, waarin ook Griekse denkbeelden een rol speelden. Ik vermoed dat je dit als theoloog wel weet, dus ik vond dit voorbeeld opmerkelijk. De Bijbel is qua wetenschappelijkheid een stuk primitiever dan het werk van menig Grieks/Romeins filosoof.

Ook is het tekenend dat de wetenschappelijke revolutie pas begon ná de grofweg 1000 jaar durende Middeleeuwen, waarin het christendom domineerde. Waarom niet veel eerder, als het christendom zo'n belangrijke drijfveer van wetenschap was? Waarom werd het pre-wetenschappelijke werk van de oude Grieken niet een millennium eerder voortgezet door de science minded christenen? Ná de Middeleeuwen, in de tijd van de Renaissance, het humanisme en later de Verlichting vonden de grote wetenschappelijke ontwikkelingen plaats, juist in de tijd dat de invloed van Kerk en Bijbel afnamen. In de 17e, 18e en zeker de 19e eeuw is er vele malen meer wetenschappelijke ontwikkeling geweest dan in de 10 (!) eeuwen daarvoor. In de Middeleeuwen bleef de natuurkunde grotendeels aristotelisch en de astronomie grotendeels ptolemeïsch. Alle grote ontwikkelingen in de natuurkunde, astronomie, biologie enz. zijn uit de latere eeuwen.

Natuurlijk waren er wetenschappelijke ontwikkelingen in de Middeleeuwen, maar gezien de grote tijdsperiode waren die relatief klein. Als de middeleeuwers het wetenschappelijke voorwerk van de oude Grieken beter hadden voortgezet, had de wetenschappelijke revolutie eeuwen eerder kunnen plaatsvinden! Zie verder ook wat Helge Kragh hierover schrijft in 'Conceptions of cosmos' (Oxford UP, 2007): "The early Middle Ages—roughly the period from 400 to 800—witnessed a drastic decline in science, including astronomy and cosmology. The new spiritual power, the Christian church, had no unified view of what little was still known about Greek science, but for a time it expressed strong hostility towards any form of natural philosophy which could not be derived from the Bible or otherwise be justified theologically. The astronomical knowledge of even the most learned of the church fathers was pitifully small. At least some of the Christian leaders flatly rejected the Greek conception of the world and supported a Biblical fundamentalism. ‘What indeed has Athens to do with Jerusalem?’ asked Tertullian. Not much, he thought: ‘We want no curious disputation after possessing Christ Jesus, no inquisition after enjoying the gospel! With our faith, we desire no further belief.’

Je nieuwe mythe lijkt erg op wat James Hannam betoogt in zijn ‘God’s philosophers’, een boek dat bekritiseerd is door andere historici, zie onder andere: Why God's Philosophers did not deserve to be shortlisted for the Royal Society prize
Gun jezelf wat je een ander toewenst     islam = de hel op aarde voor mens en dier
                                                                    koran = handboek voor criminelen
Moslimlanden bewijzen dagelijks: meer islam = meer verkrachte mensenrechten

stropke
Berichten: 3430
Lid geworden op: Zo Nov 06, 2005 12:25 am
Locatie: Limburg

Re: Het christendom en de wetenschap

Berichtdoor stropke » Di Dec 20, 2016 3:10 pm

Hier een interessante link over wetenschap en christendom. Heb zelf één conferentie bezocht en ingeschreven voor vlgd jaar.
http://logos.nl/
Mo is dood. Jezus is de Opgestane Heer, das het wezenlijk verschil !!
Wat heb je aan een dode profeet? Nopes !


Terug naar “Andere Godsdiensten”

Wie is er online

Gebruikers op dit forum: Geen geregistreerde gebruikers en 1 gast