De ongelofelijke slechtheid van God en Allah

[sprot]

door Joost Zwagerman



In Nederland blijft de zaak-Ehsan Jami de geesten beroeren. Twee weken geleden werd PvdA-parlementslid en oprichter van het Comité voor Ex-moslims Jami in elkaar geslagen toen hij op weg was naar de supermarkt, naar alle waarschijnlijkheid vanwege zijn kritiek op de islam. Naderhand gaf de PvdA-top te kennen dat hun collega, ondertussen 'de tweede Ayaan' genoemd, zijn toon moet matigen.


Joost Zwagerman verdedigt de luidruchtige kritiek van Ehsan Jami
PvdA-raadslid Ehsan Jami uit Leidschendam gelooft niet meer in Allah, en hij zegt dit ook hardop. Om die reden werd hij recentelijk gemolesteerd en ontving hij doodsbedreigingen. Waar je op kon wachten, was het getut-tut-tut van types die het heel links en progressief van zichzelf vinden als zij beweren dat Jami zijn toon wat moet matigen en dat hij wel 'erg luidruchtig' van zijn geloof afvalt. Vanzelfsprekend keuren die types die kennelijke luidruchtigheid niet goed. Hoe luidruchtig is Jami eigenlijk? In een interview in Trouw zegt hij dat zijn eertijdse bewondering voor Mohammed is omgeslagen 'in een diepe minachting'. Verder noemt hij Allah 'een wrede, onderdrukkende, tirannieke God'. En: "Als Mohammed nu zou leven, zou je hem met Osama bin Laden of Saddam Hoessein kunnen vergelijken." Vooral die laatste uitspraak wordt door tut-tut-tut-types erg luidruchtig gevonden. Maar is dit wel zo luidruchtig? En als het luidruchtig zou zijn, waarom mag Jami die luidruchtigheid dan niet verspreiden, en anderen weer wél wanneer het niet om de islam maar om de god van het christendom gaat?

Twee bijzonder luidruchtige Nederlandse essayisten schreven bijna woordelijk hetzelfde als wat Jami beweerde in het interview in Trouw. In de jaren tachtig publiceerde Karel van het Reve het geruchtmakende essay 'De ongelofelijke slechtheid van het opperwezen'. Van het Reve hekelde daarin de wreedheid van god, en hij concludeerde onder meer: "Onder de mensen vindt de God van joden en christenen alleen zijn evenknie in figuren van het soort Idi Amin: hij wil voortdurend opgehemeld worden, hij haalt voortdurend gruwelijke schurkenstreken uit." Over het bidden door gelovigen zegt Van het Reve dat het een soort smeken om genade is: "Door bidden en smeken proberen zij hun God ertoe te brengen allerlei gruwelijke dingen niet te doen."
Karel van het Reve ontving voor zijn oeuvre de hoogste staatsprijs der Nederlandse letterkunde: de P.C. Hooftprijs. Vóór en na die bekroning is er nooit iemand geweest die hem luidruchtigheid verweet of die hem sommeerde zijn toon te matigen, laat staan dat hij vanwege genoemd essay in elkaar is geslagen of met de dood is bedreigd.
Een andere P.C. Hooftlaureaat is Rudy Kousbroek. In de essaybundel Hoger honing (1997) schreef Kousbroek over de god van de christenen onder meer dat Hij zich, zo blijkt uit de Bijbel, op gezette tijden kwaad maakt over spot en kritiek. "Het ontbreekt niet aan verhalen waarin God (...) rotsblokken laat vallen, overstromingen en besmettelijke ziekten stuurt, vulkanen laat uitbarsten en mijnen laat instorten teneinde de schuldigen (en, zoals gewoonlijk, vele onschuldigen) te treffen. Maar desondanks zijn er altijd ijveraars die staan te popelen om Gods vijanden uit Diens naam en in Diens plaats nog eens een trap na te geven (...). Wat opnieuw opvalt, is dat ook tirannen en dictators zulke onbezoldigde helpers aantrekken." Het is opmerkelijk dat Ehsan Jami door figuren die zichzelf links noemen wordt gekapitteld vanwege het soort uitspraken dat ook door twee van onze meest bewonderde en gerespecteerde essayisten is gedaan. Sterker: het lijkt wel alsof Jami zich goed had ingelezen en zijn Kousbroek en Van het Reve kende voordat hij het interview in Trouw gaf.
Nadat hij op straat was gemolesteerd, bleef het in kringen van de PvdA erg lang stil. Pas na bijna een week zei partijleider Wouter Bos er iets over. Hij benadrukte Jami's recht op geloofsafval, maar distantieerde zich van de manier waarop Jami die afvalligheid verwoordde. Bos adviseerde Jami een voorbeeld te nemen aan de methoden van, onder anderen, Marcouch, Albayrak en Arib (andere PvdA-leden die zich kritisch opstellen ten aanzien van de islam, red.), die hij 'vele malen effectiever' noemde. En: "Ehsan is meer dan welkom (in de PvdA, JZ). Maar de PvdA zal zich niet achter een comité [op]stellen dat denkt dat de manier om dat doel te bereiken bestaat uit het beledigen of kwetsen van mensen vanwege hun geloof."
Toen Karel van het Reve midden jaren tachtig zijn essay over de ongelofelijke slechtheid van het opperwezen publiceerde, waren er tal van lezers die gekwetst reageerden, in ingezonden brieven en in debatten die over het essay werden gevoerd. Als je met terugwerkende kracht, en door de bril van Wouter Bos, naar Van het Reves essay kijkt, is ook dit essay niet 'effectief', omdat mensen erdoor werden gekwetst. Kennelijk mag je van de PvdA alleen van je geloof vallen als anderen door die afvalligheid niet gekwetst raken. Dan krijgen moslims het nog bijzonder moeilijk, want afvalligheid is voor hen sowieso een taboe - tegenover een afvallige moslim is alles toegestaan om hem voor die afvalligheid te straffen. Door juist de mogelijke gekwetstheid van moslims belangrijker te vinden dan het principiële recht op vrije meningsuiting van de afvallige Ehsan Jami, houdt de PvdA zich nolens volens in de knellende greep van één bepaald geloof, de islam.
Want wees eerlijk, hebben we Wouter Bos ooit horen protesteren tegen de uitspraak van Ronald Plasterk, in het boek Leven zonder God, over het samengaan van religie en wetenschap? Plasterk memoreerde onder meer een katholieke professor uit zijn jeugd, die de evolutie een wetenschappelijke waarheid noemde en de schepping een religieuze waarheid. Plasterk noemde dit kletskoek, en hij noemde de aanhangers van intelligent design 'infantiel'. Die uitspraak resulteerde in een groot aantal brieven van lezers die zich in hun geloof gekwetst voelden. Maar die forse uitspraken over de kennelijke infantiliteit van gelovigen verhinderden niet dat Plasterk voor de Partij van de Arbeid minister van Onderwijs werd.
Zo gaan die zaken bij de PvdA. Bekritiseer je het christendom en zijn gelovigen, dan maakt dat binnen die partij niet uit voor je kansen voor een minister- of staatssecretarisschap. Bekritiseer je de islam en zijn gelovigen, dan staat de partijleider op om je te verwijten dat je gelovigen kwetst en dat je je toon beter kunt matigen. Als ex-moslim mag je binnen de PvdA dus stukken minder dan als ex-katholiek of ex-protestant. Ehsan Jami mag zich dan bevrijd voelen van de islam, de partij waartoe hij behoort, lijkt ernaar te streven zich door diezelfde islam te laten gijzelen.
Joost Zwagerman is schrijver en publicist. Tot zijn recentere publicaties behoren bundels gedichten (Tot hier en zelfs verder, 2005) en reisessays (Transito, 2006). Dit stuk verscheen oorspronkelijk in het jongste nummer van het Nederlandse opinieweekblad Opinio.

[Mahalingam]

Een andere P.C. Hooftlaureaat is Rudy Kousbroek. In de essaybundel Hoger honing (1997) schreef Kousbroek over de god van de christenen onder meer dat Hij zich, zo blijkt uit de Bijbel, op gezette tijden kwaad maakt over spot en kritiek.

Uit dit vermelde boek:
Hoger Honing - Rudy Kousbroek Pag. 79-83
Meulenhoff Amsterdam 1997
een citaat:


Faits divers

Een knipsel dat ik recentelijk onder ogen kreeg, uit The Independent van 20.11.'96 beschrijft hoe een Christen in een van de Golfstaten werd gegeseld omdat hij een Islamitische vrouw gehuwd had.

Nu is het op zichzelf natuurlijk heel positief als Christenen van tijd tot tijd worden gegeseld; dat weten zij zelf beter dan wie ook, maar er blijft toch iets knagen: ook de Moslims komen dan in aanmerking, eerlijk is eerlijk. Veel argumenten over de dwaalwegen van het Christelijke geloof zijn zonder meer ook op de Muzelmaanse religie van toepassing; het niet-geloven is om zo te zeggen niet alleen Christelijk maar ook Islamitisch, zoals het ook geen verschil kent tussen geloof en bijgeloof. Het niet-geloven streeft naar universaliteit.

Er is geen twijfel aan dat de Islam in een zonderlinge positie verkeert, doordat zij aan de ene kant object is van raciale discriminatie en aan de andere kant als gevolg daarvan een buitensporige tolerantie geniet. Ik ontving meerdere reacties met de strekking: als u dit of dat in het Christendom zo bezwaarlijk vindt, waarom zegt u dan niets van de Islam, daar is het even erg of nog erger.

Dat verwijt is terecht. Op een Zondagochtend een poosje geleden zag ik bij toeval op de televisie een Islamitisch cultureel programma, in het Turks, met Nederlandse ondertiteling. Wat daarin beweerd werd was ongehoord. Als een politicus van de Centrumpartij hetzelfde zou zeggen zou hij vervolgd worden, en terecht. Waar het op neerkwam was dat het Westen en het Christendom - onderling verwisselbare begrippen - een poel van onreinheid en dwaling waren die eigenlijk niet op de aarde getolereerd kon worden, met daartegenover de Islam als oase van kuisheid, zuiverheid en juiste inzichten, bestemd tot heerschappij over de wereld; en dat alles in termen zo demagogisch, infantiel en onverdraagzaam dat ik niet geloofde wat ik zag en hoorde. Ik was nog niet zo thuis in de gangbare verhoudingen in Holland en dacht een historische ontsporing te hebben meegemaakt waar de volgende dag de kranten vol van zouden staan, maar nee, er gebeurde niets; zo ging het blijkbaar elke Zondag en niemand maakte zich er druk om. Dat laatste zou misschien weer bewonderenswaardig zijn als het niet selectief werd toegepast.

Dat beeld ('demagogisch, infantiel en onverdraagzaam') wordt door ontelbare publicaties en getuigenissen bevestigd en stelt in staat de Islam net als iedere andere religie ongenadig belachelijk te maken; maar de herkenbaarheid van dat beeld wordt met grote schijnheiligheid geloochend en spot of kritiek worden vereenzelvigd met racisme.

Opvallende punten zijn de extreme intolerantie en binding met geweld die kenmerkend zijn voor de Islam, maar die haar om een of andere reden niet mogen worden aangerekend; zij worden van de hand gewezen als niet-essentieel en gebaseerd op een verkeerde beoordeling; wie zich daar niet bij neerlegt bewijst daarmee zijn vooringenomenheid. Ter illustratie een verschijnsel waarover ik mij bij het Christendom meermalen vrolijk heb gemaakt: het feit dat er altijd mensen staan te popelen van ijver om God te helpen of te wreken, hetgeen onzinnig is omdat Gods almacht zulke hulp of wraak overbodig maakt. Ook de Islam kenmerkt zich door dit verschijnsel, en wel met een sterretje. Voorbeelden liggen voor het oprapen. Een berichtje van enkele dagen geleden beschreef een proces in Sitoebondo Oost-Java, tegen een Indonesische Moslim die in twijfel had getrokken of Mohammed wel de door God gezonden profeet is. 'Toen de aanklager op 10 oktober een straf van vijf jaar tegen Saleh eiste, protesteerden duizenden moslims die vonden dat hij de doodstraf verdiende. Zij staken kerken in brand toen zich het gerucht verspreidde dat Saleh een kerk was binnengevlucht om aan een lynchpartij te ontkomen [...] Hierbij werden vijf mensen, waaronder een priester, levend verbrand.' (de Volkskrant 19.11.'96)

Berust het herkenbare in zo'n bericht (afkomstig van AFP, Reuter, DPA) op vooroordeel? Berichten als deze worden door de meeste pleitbezorgers van de Islam van de tafel geveegd met de tegenwerping dat het 'faits divers' zijn waar de Westerse pers een morbide voorkeur voor heeft en die een 'totaal vertekend beeld' geven; maar ik ben juist bang dat dat beeld helemaal niet vertekend is en wel degelijk een onderdeel van de religieuze mentaliteit.

Het kost geen enkele moeite om van deze instelling dozijnen voorbeelden te vinden, afkomstig uit de meest uiteengelegen regionen van de Islamitische wereld. Nog niet lang geleden ontstonden in Lahore ongeregeldheden toen een rechtbank twee Christenen vrijsprak die godslasterlijke leuzen op de muur van een moskee zouden hebben geschreven. 'Woedende Islamitische studenten' hadden de rechters, de advocaten en de beide verdachten met de dood bedreigd (NRC 24.2.'96): zij wilden die Christenen zelf ter dood brengen. 'Er zijn de afgelopen jaren zeker zes christenen ter dood veroordeeld wegens godslastering,' zo meldde dit bericht nog, 'maar tot dusverre is bij geen van hen het vonnis daadwerkelijk voltrokken.' Faits divers! In 1992 stierf de vijfendertigjarige Tahir Iqbal in de gevangenis, omdat hij bepaalde passages in een Engelstalige Koran had onderstreept. Toen de Pakistaanse schrijfster Taslima Nasreen werd gearresteerd op beschuldiging van blasfemie liepen de gelovigen bij duizenden te hoop en eisten dat zij ter dood werd gebracht. En de grootmoeder van alle faits divers van dit type is natuurlijk de fatwa tegen Rushdie, waarbij de helpers van God ook weer stonden te trappelen om het vuile werk voor Hem te doen.

En dit is nog maar één detail. Er is een even gevarieerd plakboek samen te stellen over de discriminatie van vrouwen in de Islam (ook weer een onderwerp dat altijd met grote schijnheiligheid ontkend wordt), om maar te zwijgen over de primitieve opvattingen met betrekking tot homosexualiteit. Dan hebben we het niet gehad over de Korangeleerden in Cairo die de Egyptische hoogleraar Aboe Zeid (die naar Nederland is uitgeweken) om zijn onorthodoxe opvattingen wilden dwingen van zijn vrouw te scheiden, laat staan over wat er gebeurt in Algerije, Iran, Soedan en Afghanistan.

Het verband waarin dit alles gewoonlijk ter sprake komt is pogingen om vast te stellen of het al of niet een bedreiging voor ons vormt. Het is niet mijn bedoeling mij daarmee in te laten: het is bij mij zuiver theologische belangstelling; liefde voor de godsdienst, zou je kunnen zeggen. Een passie voor vragen als: waarom verschijnt de Heilige Maagd nooit eens in Mekka? En waarom, als de Islam zo verdraagzaam en vredelievend is als Van Bommel en Van Koningsveld beweren, is er nooit eens een fatwa tegen zelfmoordaanvallen en het vermoorden van tegenstanders? Helaas, dat weegt niet zwaar in de Islam. 'Geen twee geiten zullen elkaar daar om aanstoten.' *

Rudy Kousbroek